تاریخچه صنعت گردشگری

واژه توریسم

  • توریسم واژه ای است متشکل از دو بخش تور (Tour)یعنی سفر ، سیاحت ، مسافرت یا گردش کردن و ایسم (Ism)که پسوندی است مصطلح به معنای مکتب با طرز تفکری خاص . در واقع توریسم یعنی مکتبی که پایه فکری ان سیاحت و جهانگردی است و توریست کسی است که به مسافرت و جهانگردی می پردازد .
  • گردشگری یا توریسم ، واژه ای التین است که از ریشه ی تور یعنی turn گرفته شده است . تور در زبان فرانسه به معنای حرکت دورانی ، عمل پیمودن ، طی کردن ، سیر و گردش کردن است
  • گردشگری از نظر لغوی به معنی سیاحت ، مسافرت و گردش در شهرهای دنیا است
  • واژه ی توریسم نخستین بار در مجله ای تحت عنوان اسپورتینگ مگزین بکار برده شد .
  • در فرهنگ اکسفورد توریسم به معانی مختلف از جمله : سفر کوتاه و گذر کردن از جایی - تجارت تهیه ی خدمات و پذیرایی برای مردمانی که از یک مکان دیدن می کنند
  • فرهنگ و بستر نیز بیان می دارد: مسافرتی که به منظور تجارت، لذت و یادگیری صورت گیرد و به نقطه شروع بازگردد .
  • معادل فارسی توریسم : گردشگری و معادل عربی آن: سیاحت


     

پیش از تاریخ : به دنبال غذا + فرار از دشمن + کشف پناهگاه = جا به جایی
اولین سفرها حدود 5هزار سال پیش توسط مصری ها با اهداف صلح آمیز و با کشتی – ایجاد معابد و اهرام – سوغاتی آوردن اهرام – سوغاتی آوردن 
                                                                                
                                                                     
سومری ها و آشور:
اختراع پول و خط میخی و چرخ
بنیان گذاران کسب و کار سفر 2000 سال پیش از میالد مسیح
پیشگامان سفر در دنیا
گیلگمش :
نخستین راهنمای گردشگری- اولین پادشاه که راهنمایش خدای آن روزگار بود.

                                       
نخستین جاده ها : 
2050 سال پیش اولین جاده های درشکه رو
نظامیان – سران حکومتی – کاروان
دوران هخامنشی : بزرگترین شبکه جاده ای– اولین پل ها بر روی آب – جاده شاهی با 2500 کیلومتر  جاده ابریشم
امپراطوری روم : اولین سیستم جاده ای در درون امپراطوری – جنگ و گسترش امپراطوری تا شرق 
   
                                                                  


اولین کشتی ها : 
فینیقی ها: شناورهای چوبی غول پیکر اولیه و بنادر تجاری مدیترانه
نخستین امپراطوری دریایی (.C.B 8)
یونانی ها: کشتی تجاری پیشرفته و نخستین مسافربر ها

 

اولین تورها و آژانس ها:
قرون وسطی : (.D.A 5) رکورد سفر
حاکمیت کلیسا = سفرهای مذهبی= سفرهای دشوار به دلیل نا امنی زیاد و از بین رفتن زیرساخت (ضرورت های اولیه زندگی) ظهور ویال و خانه های دوم
رنسانس : جایگزینی علم و دانش- سفرهای آموزشی و یادگیری (اکتشافی و سیاسی)
ازاوایل قرن 16 : سیروسیاحت برای استراحت وتفریح - بازدید از شهرهای بزرگ ومعروف دنیا
قرن 17-18 میلادی : گراند تور توسط ملکه الیزابت در انگلستان(ایتالیا و فرانسه)
تعداد زیاد نفرات- 300 تا 400 نفر
برای اشراف و نخبگان (سفیر – تاجر- پژوهشگر)
بازدید نزدیک از سیستم اداره کشورهای دیگر (استفاده از سیستم های مختلف کشورها و پایه گذاری استعمار)
2 تا 3 سال مدت سفر
<قدیمی ترین اشکال جهانگردی دراروپا : مسافرتهای اشــــــــراف وشاهــــزاده های جوان به منظورآشنایی باشیوه های مختلف حکومت وزندگی مردم به نقاط مختلف - جزئی ازبرنامه های سنتی و آموزش وپرورش>

انقالب صنعتی : 
تکنولوژی= افزایش تولید = افزایش درآمد = شکل گیری زمان فراغت
تغییر الگوی معیشت(کوچندگی- یکجا نشینی و کشاورزی- شهرنشینی و زندگی صنعتی)= ایجاد شهرها و جا به جایی نیروی کار از روستا به شهر = جدایی از طبیعت و احساس بازگشت به آن
شکل گیری طبقه متوسط و کارگر جامعه : در ابتدا سفر به جاهای خوش آب و هوا= اشراف..... هجوم به اماکن جذاب گردشگری (spa & hot spring) منجر به Mass Tourism
گروه های زیاد= صرفا جهت کسب درآمد- بدون توجه به اثرات مخرب
توماس کوک در انگلستان = 1840 اولین برگزار کننده تورهای سازماندهی شده امروزی (با قطار)
ایران تور 1319 - مهاجری و برادران 1324

گردشگری انبوه یا Tourism Mass



تاریخچه صنعت گردشگری


ازقرن 19 به بعد تحوالت و دگرگونی های وسیع در گردشگری جهان :

راه آهن و انتقال مسافران= انقالب بزرگی درامر سفر و نقطه عطف تاریخ مسافرت.(1825انگلستان) سفراز یک طرف از انحصار تقریبی طبقه ثروتمندان خارج و ازسوی دیگر نارسایی وسایل حمل ونقل را برطرف کرد.

قرن 20 ام : خودرو - پرواز - وسایل موتوری

بعد از جنگ جهانی دوم :

  • حداکثر رشد و توسعه گردشگری و شکل گیری سازمان های مربوطه
  • باالرفتن سطح زندگی مردم درکشورهای صنعتی و درآمد در دسترس بیشتر (income disposable) 
  • توسعه اقتصادی گسترده در همه زمینه ها
  •  قوانین و مقرراتی درزمینه حق مرخصی برای کارمندان و اوقات فراغت بیشتر
  • باال رفتن سطح آموزش و آگاهی
  • عالقه مندی مردم به بهبودزندگی خود که توام با تشدید حس کنجکاوی آنان نسبت به وضع زندگی و پیشرفت سایرملل
  • توسعه سیستم حمل و نقل



 عوامل موثر بر گسترش صنعت گردشگری در دوره معاصر:
 

  • افزایش اوقات فراغت: وقت آزاد یا زمان خالی: بعد از انجام کار، تعهدات و وظایف روزانه 8 * 3 اوقات فراغت: زمان در اختیار افراد بعد از انجام کار، خواب و سایر نیازهای اصلی تفریح: استفاده به خصوص از اوقات فراغت که سفر را هم در بر می گیرد.
  • گسترش شهر نشینی
  • افزایش سطح درآمد سرانه
  • دگرگونی در نگرش نسبت به سفر 
  • پیشرفت های فنی عرضه در صنعت گردشگری

تعریف علمی گردشگری:
UNWTO( ونهو: 2005) : گردشگری در برگیرنده همه فعالیت های افرادی است که:

  • به محیطی خارج از محل زندگی خود
  • برای مدت زمانی کمتر از یکسال متوالی
  • با هدف تفریح، تجارت و ... سفر کند.

  










از دیدگاه بازاریابی گردشگری به مجموعه فعالیتی گفته میشود که در جریان مسافرت یک گردشگر اتفاق می افتد. این فرایند شامل هر فعالیتی از قبیل برنامه ریزی سفر ، مسافرت به مقصد ، اقامت ، بازگشت و حتی یادآوری خاطرات آن نیز می شود . همچنین فعالیتی را که گردشگر بعنوان بخشی از سفر انجام می دهد ، نظیر خرید کاالهای مختلف و تعامل میان میزبان و مهمان را نیز در بر می گیرد .


گردشگری یک بنگاه اقتصادی است: کاال+ خدمات
 
یک صنعت با ماهیت خدماتی :

  • فعالیت اقتصادی ارزآور
  • اشتغال زا
  • واجد اثرات فزایندگی اقتصادی
  • موتور محرکه توسعه اقتصادی
  • محصول نهایی یکسان = تجربه گردشگری


گردشگری یک بنگاه اقتصادی است: کاال+ خدمات



زیرساختهای گردشگری: کاال+ خدمات
 

  • IT
  • خدمات مسافرت
  • خدمات پذیرایی 
  • جاذبه ها
  • حمل و نقل 
  • اقامت


بازیگران و نقش آفرینان صنعت گردشگری :
 

  • گردشگران
  • دست اندرکاران(خدمات به گردشگران درتاسیسات گردشگری)
  • دولت
  • جامعه محلی

 سیستم های گردشگری

میل و موریسون- گان- لیپر-گلدنر و ریتچی- هال- زاهدی


سیستم گردشگری لیپر:
گردشگران (تجربه کردن تفاوت ها و تنوع در مقاصد)
عناصر جغرافیایی (مبادی گردشگر فرست، گردشگر پذیرو منطقه تردد)
صنعت گردشگری (کسب و کارها و سازمان های عرضه کننده محصوالت گردشگری)





چالش های گردشگری

ویژگیهای چالش برانگیز صنعت گردشگری
 

. امکان مالحظه و تجربه محصول یا نمونه آن پیش از خرید وجود ندارد

 ناملموس و نامحسوس بودن (intangible)

. لذت و تجربه در مقصد- امکان بردن محصول نزد مشتری وجود ندارد (صندلی هواپیما ، قطار و...)

همزمانی تولید و مصرف - تفکیک ناپذیری

. محصول قابل تکرار نیست - یک محصول را نمی توان 2 بار یکسان ارایه کرد

آنی و زودگذربودن(spontaneity)

. تجربه گردشگری دارای خاطره ای ماندگار است.

درخاطرماندن (remembrance)

. استانداردهای کیفی محصوالت گردشگری در زمان های مختلف با هم متفاوت است. ثابت نبودن مقاصد و تغییر در طول زمان

ناهمگنی و نامشابه بودن- تغییر پذیری محصوالت صنعت گردشگری

. ترکیبی از محصوالت گوناگون است که هریک می توانند دستخوش تغییر کیفیت قرار گیرند. کیفیت پایین هر یک از خدمات در دیگر خدمات تاثیر می گذارد

به هم پیوستگی و وابستگی متقابل اجزای گردشگری


. استفاده موقت 

عدم امکان انتقال مالکیت
. فروش بلیط چارتر در دقیقه

غیر قابل ذخیره و انبار کردن فناپذیری (perishable)

. هزینه ای که به تعداد و میزان مصرف وابستگی ندارد (هزینه ماشین) هزینه متغیر(نفرات رستوران)

بالا بودن هزینه ثابت

. Pull factor = Supply & Push factor = Demand
عوامل ربایشی(کشش) : ویژگی مقصد و مدیریت بازاریابی عوامل انگیزشی(رانشی) : ویژگی شخصیتی و شرایط زندگی: سفر مذهبی- درمانی- کاری – خانوادگی (VFR) 

فصلی بودن تقاضا(انگیزش سفر)


اشکال گردشگری بر اساس دیدگاه سازمان جهانی گردشگری

1 -گردشگری بومی یا درون حوزه ای(Tourism Domestic) :
بازدید مردمان یک کشور از نقاط داخل همان کشور نظیر ایرانگردی

2 -ورودی گردشگری (Inbound Tourism) :
ورود گردشگران غیر مقیم در یک کشور

3 -خروجی گردشگری (Outbound Tourism) :
خروج اتباع یک کشور جهت بازدید از کشورهای دیگر
 

الف- گردشگری داخلی یا درون مرزی
(domestic+ inbound : (Internal Tourism
کلیه سفرهای صورت گرفته در درون مرزهای یک کشور توسط ساکنین و اتباع خارجی

ب- گردشگری ملی
(outbound +domestic : (National Tourism
تمامی سفرهایی که توسط ساکنین یک کشور صورت می گیرد.

ج-گردشگری بین المللی 
(outbound+ inbound : (International Tourism
تمامی سفرهایی که خارج از مرز کشورها و از کشوری به کشور دیگر صورت می گیرد.

نسل های گردشگری

• نسل اول: گردشگری انبوه تفریحی           
                      
 








• نسل دوم گردشگری تاریخی و فرهنگی










• نسل سوم گردشگری خلاق 













درآمدی بر گردشگری (مفاهیم. تعریف ها. گونه شناسی)

برمبنای سه معیار کلی :
ماهیت و نوع فعالیت
مکان و محیط جغرافیایی (روستا+ شهر+ عشایری+ مجازی)
اثرات (انبوه و جایگزین)

توریسم تفریحی Leisure tourism 
توریسم سلامت: گردشگری پزشکی(Tourism Medical) ،گردشگری تندرستی (Tourism Wellness)و گردشگری درمانی (Curative Tourism)
توریسم فرهنگی Cultural Tourism
توریسم آموزشی Educational Tourism
توریسم مذهبی و زیارتی Religious tourism
توریسم بازرگانی و تجاری Business tourism
توریسم سیاسی Political tourism
توریسم ورزشی Sport Tourism
طبیعت گردی Ecotourism
توریسم روستایی و مزرعه ای  Tourism & Farm  Rural
گردشگری کم شتاب، گردشگری ادبی، گردشگری غذا و ....
توریسم اجتماعی Social tourism
گردشگری شهری Urban/ City Tourism
گردشگری سیاه .......... و MICE Tourism و Dark tourism